PoeTry CulTuRe

ปฺรชฺญาปารมิตาหฤทยสูตฺร - ปรัชญาปารมิตา หฤทัยสูตร

คเต คเต ปรคเต ปรสมฺคเต โพธิ สวาหา!

ไปเถิด ข้ามไปเถิด ล่วงข้ามไปเถิด ล่วงสู่อีกฝั่งของภพพร้อมกันเถิด นั้นแล ความตื่นจงมี!

(โศลกที่ ๑)
อารฺยาวโลกิเตศฺวร โพธิสตฺวา คมฺภีรํ ปฺรชฺญาปารามิตาจารฺยํ จรมาโน วฺยาวโลกิติ สฺมา ปญฺจ-สกนฺธ อสฺสต สจา สวภาวศูนฺยํ ปสฺยติ สมา |

เมื่ออวโลกิเตศวร พระโพธิสัตว์ผู้ประเสริฐ ผู้ล่วงสู่แดนแห่งปัญญาอันลึกซึ้งประณีตยิ่ง ได้เพ่งจิต ณ มนตร์ปรัชญาปารมิตา พระองค์จึงทอดตาจากเบื้องที่ประทับมายังกองขันธ์ห้าอันประกอบเป็นกาย แล้วแลเห็นซึ่งความเป็นอยู่อันว่างเปล่าของซากกายดั่งนั้น |

(โศลกที่ ๒)
อิหา ศารีปุตฺร รูปํ ศูนฺยํ ศูนฺยตา อิว รูปํ รูป น วฤตฺต ศูนฺยตา ศูนฺยตยา น วฤตฺต สา รูปํ ยทฺ รูปํ สา ศูนฺยตา ยทฺ ศูนฺยตา ส รูปํ เอวํ เอว เวทานสมฺชฺญาสํสการวิชฺญานํ |

ดูเถิด สารีบุตร รูปกายอันปรากฏแก่ตานั้นคือความว่างเปล่า เป็นความจริงอย่างยิ่ง ความว่างเปล่าอันไม่ปรากฏนั้นก็คือรูปกาย เหนือไปจากรูปแล้วไม่มีความว่างเปล่าใดใด ฉะนั้น เหนือไปจากความว่างเปล่าย่อมไม่มีรูปกายใดใด เช่นเดียวกับขันธ์ทั้ง ๔ คือ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ต่างว่างเปล่าไร้ตัวตนทั้งสิ้น |

(โศลกที่ ๓)
อิหา ศารีปุตฺร สรฺวธรฺมะ ศูนฺยตลักฺษณา อนุตฺปัณณา อนิรุทฺธา อมลาวิมลานุนาปริปุรฺนะ |

ดูเถิด สารีบุตร สรรพสิ่งทั้งหลายคือธรรมนั้น ย่อมประกอบไปด้วยความว่างเปล่าเป็นสามัญ ธรรมนั้นย่อมไม่เกิด ไม่ดับ ไม่ทรามเปื้อน ไม่ผุดผ่อง ไม่พร่อง ไม่พูน |

(โศลกที่ ๔)
ตสฺมตฺ ศารีปุตฺร ศูนฺยตายํ น รูปํ น เวทนา น สมฺชฺญา น สํสการะ น วิชฺญานํ น จกฺษุะ สโรตฺร ฆฺราน ชิหฺวา กาย มานส น รูปํ ศพฺท คนฺธ รส สฺปรสฺตวย ธรฺมะ น จกฺษุรฺธาตุ ยาวตฺ น มโนวิชฺญานมฺธาตุ นาวิทฺยา นาวิทฺยากฺษโย ยาวตฺ น จารมรณํ น จารมรณ กฺษโย น ทุกฺขาสมุทยนิโรธมรฺค น ชญาณํ น ปฺรปฺติ นาภิสมยา |

ดังนั้นแล สารีบุตร ในความว่างย่อมไร้กายหยาบ ไร้เวทนา ไร้สัญญา ไร้สังขาร ไร้แล้วซึ่งมโนสำนึกใดใด ไร้ดวงตา ไร้หู ไร้จมูก ไร้ลิ้น ไร้กาย ไร้แล้วซึ่งจิต ไร้รูป ไร้เสียง ไร้กลิ่น ไร้รส ไร้แล้วซึ่งสัมผัส ไร้อาการเร้าแห่งนัยน์ตาตลอดจนไร้อาการเร้าแห่งจิต ไร้อวิชชา ไร้ทั้งความดับแห่งอวิชชา เช่นนั้นเราทั้งหลายจึงไร้ความชรา ไร้มรณะ ไร้ทั้งความดับแห่งชราและมรณะ ความว่างย่อมไร้ซึ่งทุกข์ ไร้เหตุแห่งทุกข์ ไร้ความหลุดพ้นแห่งทุกข์ ไร้เหตุแห่งความหลุดพ้นแห่งทุกข์ ไร้ความติดข้องในนิพพาน ไร้ความไม่ติดข้องในนิพพาน |

(โศลกที่ ๕)
ตสฺมจฺ นาปฺรปฺติ ตฺวา โพธิสตฺตวานํ ปฺรชฺยาปารมิตํ อาศรฺิตฺย วิหารตฺย จิตฺตาวรณ จิตฺตาวรณ น สถิตฺวา น ตฺรสโต วิปารฺยาส อติกฺรนฺต นิษถา นิรวาณํ

ด้วยเหตุว่าไม่มีสิ่งใดให้ยึดมั่น พระโพธิสัตว์จึงได้เปลื้องปลดบ่วงอันแปมปนในกมลสันดานด้วยมนตร์ปรัชญาปารมิตานี้ เพราะไร้ข้อข้องขัดใดใด พระองค์จึงทรงล่วงโลกแห่งฝันเพ้ออันบิดเบี้ยวนี้ สู่นิพพานอันสงบ

(โศลกที่ ๖)
ตฺรฺยาธฺวา วฺยาวสฺถิต สรฺวพุทธะ ปฺรชฺญาปารมิตํ อาศฺริตยานุตฺตร สมฺยกฺสมฺโพธิมฺ อภิสมฺพุทฺธาะ |

ประดาพุทธะทั้งหลาย ผู้ปรากฏอยู่ทั้งสามกาล ในห้วงระลึกทรงจำ ในขณะแห่งสากรู้สึก ในทิวแถวความคิดนึกเนิ่นนาน ท่านทั้งหลายได้เข้าถึงซึ่งมนตร์ปรัชญาปารมิตานี้ จึงได้ตื่นรู้อย่างสงบโดยบริบูรณ์แล้ว

(โศลกที่ ๗)
ตสฺมชฺ ชฺญาณวฺยํ ปฺรชฺญาปารมิตา มหามนฺตฺร มหาวิทฺยา อนุตฺตรมนฺตฺร อสมา สมติ มนฺตฺร สรฺวทุกฺขา ปฺรสมาน สตฺยํ อมิถฺยตฺวา ปฺรชฺญาปารมิตา มุกฺขา มนฺตฺร ตทฺยถ |
คเต คเต ปรคเต ปรสมฺคเต โพธิ สวาหา ||

ดังนั้นแล มนตร์ปรัชญาปารมิตรานี้ จึงเป็นถ้อยคำอันโอฬาร เป็นถ้อยคำแห่งความตื่นรู้อย่างลึกล้ำพิศดาร เป็นถ้อยคำอันดื่มด่ำพ้นพรรณนา เป็นถ้อยคำอันมิอาจเปรียบเทียบได้ แลเป็นเครื่องปลดคลายความทุกข์ทั้งหลาย ฉะนั้น นี้จึงเป็นเหตุแห่งอาการพร่ำสวดมิเว้นวาย จงกล่าวถ้อยคำอันเป็นกุศลนี้เถิด

ไปเถิด ข้ามไปเถิด ล่วงข้ามไปเถิด ล่วงสู่อีกฝั่งของภพพร้อมกันเถิด นั้นแล ความตื่นจงมี!

โอม ขอความสำเร็จจงมีแก่ข้าพเจ้า ผู้เขลาชรา.

ขออำนาจแห่งพระแม่เจ้าผู้มีสี่กร จงอำนวยพรบริบาลเกล้ากระหม่อมฉัน ขอเสียงพิณแห่งปัญญาที่ห่อหุ้มโลกาทั้งหมื่นจักรวาล จงดลบันดาลท่วงถ้อยวาทีแห่งบุรพกัลป์ มาสถิต ณ เกศเกล้ากระหม่อมฉัน ขอหงส์ทรงสีขาววิสุทธิ์ ดุจน้ำมุกแห่งร้อยหมื่นทะเลอันประมวล จงร่อนเริงเล่นสรวลสระสรงแห่งเทโวทยาน กระเซ็นสายฟองน้ำอันตระการโปรยมาแต่สรวงวิมานแห่งประแม่เจ้า มาประดับ ณ กาวยแห่งเกล้ากระหม่อมฉัน บัดนี้เทอญ.

โอ พระแม่เจ้าปารวตี พระแม่ผู้ทรงมีดวงหน้าผุดผ่องประดุจผิวน้ำอโนดาตอันมิอาจกระเพื่อมไหว โปรดฟังเกล้ากระหม่อมฉันสักหน่อยเถิด ด้วยว่าพระนางได้สาปสั่งความผิดบาปอันทรมานสุดพรรณนามา ณ เกศเกล้ากระหม่อมฉันที่นี้.

โอ พระแม่เจ้าผู้ทรงเป็นกุมารีแห่งขุนแขา ทรงมีเคหาสน์ลำเนากลางป่าดิบแห่งจินตการ ดินแดนอันมิมีผู้เคยเยี่ยมผ่านเข้าไป พระบิดาของพระแม่ท่านทอดยาว ณ ดินแดนนั้น กั้นพระองค์ไว้เสียจากคลื่นลมมรสุม อันจะมากลุ้มรุมโทรมทรามผิวพระนางนั้น ให้เผือดผุดพรรณผิวผ่องหมองศรี อันจะเป็นที่เคืองระคายพระเกียรติศักดิ์แห่งพระสวามีของพระองค์เป็นแน่แท้ เบื้องหลังเนินลาดแห่งพระบิดา คือผืนฟ้าสีครามอันกว้างใหญ่ โอบอุ้มพระสมุทรสีดุจเดียวกันไว้ดังคู่รัก ลมทะเลหลากทะลักพัดพร่ำบ่น ด้วยถูกกั้นเสียมิให้เยี่ยมยลดวงหน้างามเหนือเทพเจ้าทั้งหลายแห่งพระนาง.

โอ พระแม่เจ้าแห่งเกล้ากระหม่อมฉัน พระนางประทานพรอันประเสริฐนับอนันต์แก่กระหม่อม ด้วยทรงยอมรับให้เงาฝุ่นธุลีอันต้อยต่ำมิอาจหาค่า มาเป็นบาทบริจาคริกะชราผู้เช็ดทำสะอาดวิหารแห่งพระองค์ พระทรงประทานไม้กวาดให้แก่กระหม่อมมาเป็นดังเครื่องบูชา กระหม่อมฉันจึงนำมาบูชาดังมณีอันหาค่าที่สุดมิได้ และได้ล่วงบังอาจเอาเคราและผมสีเลาต่างไม้กวาดเอื้อมอาจมาต้องแตะพระประติมาแห่งพระองค์.

โอ พระนางเอย นับแต่นั้นกระหม่อมฉันมิเคยว่างเว้นจากวัตรปฏิบัติอันศักดิ์สิทธิ์นั้น เพียรเช้า สาย บ่าย เย็น แม้ฝุ่นเล็นเหลือบไรหยากไย่แมงมุม ก็มิได้ให้มากลุ้มรุมแต่สักอันเดียว คราบตะไตร่ไคลเขียวก็บ่มิได้มีติดต้องพระประติมาอันสง่าอ่าอลงกฏ เป็นสัญญะแห่งความงามอันหมดจดแห่งพระนาง ท่ามกลางโลกาทุเรศทุรังเหม็นหื่นขื่นคาวนี้.

แต่พระนางเอย บัดนี้เกล้ากระหม่อมกลับเมามาย กลายเป็นตาเฒ่าต่ำช้าให้ผู้คนขานด่ามิต่างพรามณห์ชราชูชก อันหมองหมกอยู่แต่โลกียสุขแห่งนางเด็กอมิตตตา จนต้องคร่ำครึเดินป่าเป็นนานสองนาน ผจญเถื่อนไพรพาลผองสัตว์ เลาะลัดไปแต่เพื่อขอสองกุมารมาบริบาลเมียรัก จนแม้เมื่อหักผลาญด่านดง มาผจงเอาสินไถ่ เปลี่ยนสองพระหน่อมาสัตว์เป็นอัฐใส่ไถ้กลับบ้าน ก็กลับมลายแหลกลาญไปด้วยโลภตน เขาก็ว่ากระหม่อมฉันอับจนหนทางในชีวิต เป็นตาเฒ่าวิปริตเฝ้าสุสาน ดูเอาเทอญพระเอยความชั่วช้าทั้งร้ายแห่งโลกา พระนางได้เห็นแก่สองพระนัยนาหรือหาไม่.

 โอ พระเทวีแห่งเกล้ากระหม่อม ดีฉานเห็นจะเป็นเหยื่ออันทรมาทรามานแห่งความหึงสาของพระสวามีเป็นแน่แท้ ความทรามเลวร้ายอันพระสาปสั่งนั้น ได้เปลี่ยนเกล้ากระหม่อมฉันให้ต้องกลายเป็นยาจก ถูกขับไล่ไปเป็นวณิพกเที่ยวพเนจร หนุนหมอนขอนไม้ ลูบไล้คันธาวิเลปน์ดินผง สรวมเครื่องทรงขาดเก่าตัดเย็บแต่เมื่อเก้าปีก่อน เร่ร่อนหาหนทางเพื่อจะมาทูลร้องแด่พระนางผู้เป็นข้า  ดูเอาเทอญ พระนางเอย พระทรงเห็นทุกข์แห่งข้าหรือหาไม่.

โอ ทรงอภัยโทษแก่เกล้ากระหม่อมฉันเถิดพระแม่เจ้า ด้วยเกศด้วยเกล้าแห่งกระหม่อมฉันมันเฒ่ามันชรานัก จะคิดจะทำสิ่งใดก็ประดักประเดิดด้วยพิศม์อันบังเกิดแต่อายุเป็นประถม เลือดลมติดขัดเป็นที่สอง ด้วยน้ำตาทุกข์โศกาอันถูกคนเขาหมิ่นเหยียดหยามในความจงรักอันบริสุทธิ์แห่งเกล้ากระหม่อมเป็นเหตุต่อมาอันทอดไปมิรู้สุด แต่พระนางเอย อันเนื้อทองแท้ แม้จะถูกถมจมในกองกูณฑ์ ไฟเผาน้ำท่วมบ่มิรู้สิ้นรู้สูญฉันใด น้ำใจอันรักภักดีอันมีให้แก่แม่ ณ เกล้าก็บ่อย่าฉันนั้น.

พระเอยบัดนี้กระหม่อมฉันกลายเป็นวณิพกพเนจร ความโศกาดูรถอดถอนเททรวงเศร้าทะลักล้นเป็นน้ำตาท่วมขายันเข่าของข้าน้อย ดุจล่องลอยอยู่กลางสมุทรสุดประมาณ สองเท้าแตะอยู่แต่ความรักนับประมาณมิได้แห่งพระองค์ ดุจพระสมุทรโฆษลอยหลงอยู่กับขอนไม้ ดุจพระนารายณ์อวตารหลงกลางป่า ดุจเจ้าชายอสัญแดหวาตามหาพระน้องนางสิบสองปี แต่เกล้ากระหม่อมนี้เป็นแต่ตาเฒ่าค่นแค้น สุดจะแค่นเอาเกียรติ เอาทรัพย์เอาใดมากลูนประโลมใจไม่มีเลย มีแต่ถ้อยคำอันจะพร่ำพรรณนาความรักมีแด่พระนางเป็นที่ตั้ง ฉะนั้นแล.

พระแม่เจ้าของเกล้ากระหม่อม ข้าน้อยแม้จะพลัดวิหารา คลาเทวประเทศ ก็บ่เลื่อนลอยเนรเทศตนออกจากแดนแห่งสุขาวจี คือถ้อยคำอันพึงมีเพื่อสักการะแห่งพระองค์ มิได้ปล่อยให้ใหลหลงดุจตาเฒ่าเมาสุราเปล่งวาจาเกี้ยวรักแก่สตรี สร้างวจีเปรียบหญิงสาวราวกะแก้วมณีใส อันนางทั้งหลายคือน้ำมาใส่ในแก้วนั้น เป็นคติหลอกเด็กไปวัน ๆ ฉะนั้นดอก พระนางเอย ดูเกล้ากระหม่อมข้าเทอญ แม้ไร้ซึ่งปฏิมาแห่งพระนาง เกล้ากระหม่อมก็มิได้เว้นร้างห่างจากวัตรปฏิวัติดังกล่าว ยังคงเช็ดขัดเกล้าพระรูปแห่งแม่ ณ เกล้ามิเว้นวัน หากแต่บัดนี้กระหม่อมใช้การประพันธ์โศลกโศกสุดหัวใจ มากรองถ้อยร้อยไว้ด้วยใจภักดิ์ สลักเสลารูปพระแม่อันงามนักในห้องหฤทัย อันจะกระหม่อมจะเว้นว่างมิเข้าไปสักการะในมโนคติแลความฝันสักครั้งมิมีเลย พระแม่ข้า.

บัดนี้เกล้ากระหม่อม นอนแซ่วด้วยความชราเข้าโถมทั่ง มีพญามัจจุราชะมานั่งพยาบาลดุจเกลอแก้ว รอวันวิญญาณกระหม่อมข้าคลาแคล้วไปจากร่าง ดูเอาเทอญ พระนางเอย อันสังขารกระหม่อมนั้นเฒ่าชราด้วยอายุ กายเนื้อประปรุด้วยกาลเวลา มีความตายมาโลมเลียลิ้มชิมเนื้อทีละแผลบละแผลบทุกเมื่อเชื่อวัน กระนั้นกระหม่อมฉันก็มิได้หยุดกระทำเคารวสาธุพระรูปพระนางในหัวใจ ยังพร่ำบ่นมนตราใจแห่งเกล้ากระหม่อมฉัน บูชาพระนางผู้สูงส่งราวความงามความฝันความจริงมานิรมานกายเป็นพระองค์ แม้เมื่อกระหม่อมฉันจากโลกอันลุ่มหลงด้วยโศกาดูรพูนเทวษเพศยา กระนั้นถ้อยวาจาและความรักภักดีของเกล้ากระหม่อมฉันจะอยู่ยืนยงในโลกตราบนิจนิรันดร์.

โปรดเถิดพระนางเอย หากพระองค์ทรงเห็นแก่หม่อมฉันผู้กระทำภักดีแก่พระนางมาจนจวนสิ้นไว้ชรา ขอโปรดประทานพระเมตตาให้เกล้ากระหม่อมฉันสักความหวังหนึ่งหน่อย เป็นแต่เพียงฝันน้อยน้อยของกระหม่อมผู้เฒ่า ด้วยว่าพญาความตายมันจ้องจะมาเอาชีพกระหม่อมฉัน ข้าข้อยผู้น้อยศักดิ์ชังน้ำหน้ามันเหลือประมาณ ด้วยมันเอาแต่ดูถูกดูแคลนงานของกระหม่อม เห็นเป็นความมอมเมาอับจน มิช้านานตีนมันจะกวาดให้พ้นผืนโลก มันจะชิงเอาประโยครักของมันฉันไปฟูมฟักเป็นให้เป็นนกโกกิลาเพื่อนเล่นมันในปรโลก ดูเอาเถิดพระเอย มันผู้หลงโลภที่สุดในสกลจักรวาล เพ้อฝันว่าจะพรากกาพยกานท์ของกระหม่อมฉันไปได้ โปรดเถิดพระนาง โปรดประทานพรให้แก่ถ้อยวจีของหม่อมฉัน ให้คำรำพันของเกล้ากระหม่อมสถาพรนิรันดร์เป็นประทีปแห่งชาวโลก ให้มรณาจงโศกวิโยคด้วยความริษยามรรตัยชนเถิดนะพระเอย.

เมื่อนั้น โปรดจงชิงชีพของเกล้ากระหม่อมด้วยรอยยิ้มและดวงตาแห่งพระนางเถิด ปารวตี.